Trong kho tàng ẩm thực truyền thống của cộng đồng người Sán Dìu, bánh chưng gù là một món ăn mang đậm dấu ấn văn hóa và ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, trên mâm cỗ dâng cúng tổ tiên của người Sán Dìu ở xã Hợp Lý, tỉnh Phú Thọ (Xã Quang Sơn, Lập Thạch), chiếc bánh chưng gù với hình dáng đặc biệt luôn là lễ vật không thể thiếu.
Khác với bánh chưng vuông truyền thống, bánh chưng gù có hình thon dài, vát hai đầu và nhô cao ở giữa. Lớp vỏ bánh được gói bằng hai loại lá: lá chít bên trong và lá dong bên ngoài. Lá chít khi luộc tỏa hương thơm dịu, hòa quyện vào nhân bánh và tạo nên màu sắc đẹp mắt. Đồng thời, lớp lá chít còn giúp bánh không bị dính, trong khi lớp lá dong bên ngoài tượng trưng cho sự đùm bọc, gắn kết giữa các thành viên trong gia đình và cộng đồng. Bánh được buộc bằng 7 đến 9 lạt, mang ý nghĩa kết nối 7–9 đời người, tượng trưng cho sự trường tồn của dòng tộc.
Đối với người Sán Dìu, bánh chưng gù không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là biểu tượng của phúc lộc, an khang. Trên bàn thờ, chiếc bánh được đặt ở vị trí trung tâm, hàm ý tổ tiên phân phát tài lộc đồng đều cho con cháu. Chiếc “gù” nổi lên ở giữa như ngọn núi thiêng, thể hiện sự gắn kết và che chở của tổ tiên. Người Sán Dìu chỉ gói loại bánh này vào hai dịp Tết quan trọng nhất: Tết Nguyên đán và Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch). Đây không chỉ là lễ vật dâng cúng mà còn là món quà thiêng liêng để đón các thành viên trong gia đình trở về sum họp.
Theo truyền thuyết xưa, hai “quai bánh” được tạo ở phần đầu bánh chính là biểu tượng để tổ tiên khoác lên vai đi đón con cháu từ cõi âm trở về phù hộ cho gia đình. Nhà nào gói được bánh đẹp, bánh ngon thì năm đó được tổ tiên “đón” về những người con ngoan, giỏi, mang lại nhiều may mắn và tài lộc.
Chính vì mang nhiều ý nghĩa linh thiêng, bánh chưng gù được gói rất cầu kỳ, tỉ mỉ. Mỗi chiếc bánh là sự kết tinh của tinh hoa ẩm thực, sự khéo léo của bàn tay người phụ nữ Sán Dìu và niềm mong ước về một năm mới trọn vẹn, bình an.
Ban Xây dựng Đảng.